Khai Dân Trí Chấn Dân Khí

     

Câu nói của Phan Châu Trinh phân tích và lý giải vì sao tuổi đời không tốt nhưng các sĩ phu thời bấy giờ đồng hồ đã call ông là “cụ Phan” một giải pháp kính trọng.  “Tôi xin nói thực với các anh, tôi đã vứt hai phần cha đời tôi nhằm tìm đem thuốc mà trị trị chan nước nhà. Sáng ý tôi mặc dù kém, tài trí tôi mặc dù hèn, tuy thế trong buổi giao thời này tôi rất có thể dám nói rằng: cái trọng trách của nòi dân tộc nước ta tôi quyết ko nhường đến ai cả”.

Bạn đang xem: Khai dân trí chấn dân khí

Câu nói đậm “chất Quảng Nam” của Phan Châu Trinh lý giải vì sao tuổi đời không đảm bảo nhưng những sĩ phu thời bấy tiếng đã gọi ông là “cụ Phan” một bí quyết kính trọng.

Không nhường mang lại ai

“Không nhường mang lại ai” phải tuy đã đỗ phó bảng, đã tất cả một chức quan trong cỗ lễ của triều đình Huế tuy thế Phan Châu Trinh không cam phận làm cho quan. Thuộc với phần lớn nhà Nho yêu nước, ông sớm hôm suy nghĩ, học hỏi và chia sẻ hòng search một con đường đưa dân tộc bản địa thoát vòng nô lệ.

Học đầy đủ cổ thư, ông dành ra nhiều thời hạn đọc tân thư cùng những biến đổi tư tưởng đã đi vào từ đây. Ông đào bới con mặt đường giải phóng bằng tự lực, tự cường, bằng khai mở văn hóa, khai sáng nhỏ người, cơ mà trước không còn là trường đoản cú nhìn nhận thêm những yếu kém, thua trận sút.

Ông viết: “Than ôi! Nước Nam hiện nay dân khí yếu đuối hèn, dân trí thì mờ tối, ví với các nước châu Âu, châu Á phương pháp xa lưỡng lự bao nhiêu dặm đường…”.

Có để vào hoàn cảnh lịch sử, xóm hội, văn hóa, dân trí thật sự mờ buổi tối của năm 1903 bắt đầu thấy giá tốt trị thừa thời đại của lời từ thán minh triết này. Học đưa Hoàng Xuân Hãn phân tích: “Sau khi trào lưu Cần vương bị lũ áp tan rã trả toàn, Phan Châu Trinh đã đi được sâu phân tích những điểm yếu kém cơ bản về văn hóa, làng hội Việt Nam. Cố gắng thấy rõ vì sao sâu xa đã đưa đến mất nước là sự thua yếu của thôn hội ta đối với phương Tây. Phan Châu Trinh đã giới thiệu một mặt đường lối new để tìm cửa sinh cứu nước…”.

Đường lối cơ mà Phan Châu Trinh search ra: “Chỉ nên trông cậy ở chủ yếu mình, chớ vọng ngoại vì vọng ngoại ắt là chết. Hãy coi trọng nền chủ quyền của tổ quốc nếu chúng ta không mong muốn mua lấy loại chết. Sự giải bay của chúng ta nằm đa số trong sự học tập hành, mở với trí tuệ”.

Tự nhận về tay trách nhiệm phệ lao, “không nhường đến ai”, Phan Châu Trinh tự quan. Mọi buổi giao lưu của ông từ trên đây chỉ triệu tập cho một mục đích: duy tân – con phố mới tươi sáng cho dân tộc, đất nước.

*
Phan Châu Trinh và nhỏ trai 

Ông viết Tỉnh quốc hồn ca gửi nhân dân; viết Điều trần gửi Toàn quyền Pháp; viết Chí thành thông thánh, Đông Dương thiết yếu trị luận gửi các nhân sĩ trí thức; viết Thư thất điều gửi vua Khải Định; viết Quân trị nhà nghĩa, Dân trị chủ nghĩa nói chuyện với đồng bào; viết báo, có tác dụng thơ…

Ông tham gia sáng lập trường Đông gớm nghĩa thục, ngôi trường Dục Thanh và các trường khác của các nhà Nho yêu thương nước, chuyển vận mở tòa báo, vận động vứt hủ tục, mê tín dị đoan, thịnh hành chữ quốc ngữ, lập hội học, hội buôn, hội diễn thuyết… hòng mở sở hữu tri thức, củng vắt kinh tế.

Xem thêm: Top 37 Mẫu Giới Thiệu Về Gia Đình Bằng Tiếng Việt, Em Hãy Giới Thiệu Về Gia Đình Mình

Ông khích lệ từng tín đồ dân: “Xét lịch sử dân tộc xưa, dân nào khôn ngoan, biết lo từ cường tự lập, tải lấy sự tác dụng chung của bản thân thì ngày càng bước tới tuyến phố vui vẻ. Còn dân ngớ ngẩn dại, cứ ngồi yên mà lại nhờ trời, muốn đợi trông cậy sinh hoạt quan, giao phó toàn bộ quyền lợi của bản thân mình vào vào tay một người hay một chính che muốn làm thế nào thì làm mà mình ko hành động, ko kiểm xét thì dân ấy nên khốn khổ gần như đường”.

Ông Nguyễn Đông Hào, con cháu ngoại thay Phan, sẵn sàng cho lễ giỗ lần vật dụng 90 tận nhà thờ Phan Châu Trinh ở tp hcm – Ảnh: trường đoản cú Trung

“Gian nan đưa ra kể việc con con”

Khi những tứ tưởng từ lập, tự đấu tranh cho quyền lợi của mình đã ngấm vào người dân, cuộc Trung kỳ dân biến đổi chống sưu thuế nổ ra như 1 quả bom.

Dù không phải người tổ chức triển khai trực tiếp, thực dân Pháp vẫn đày Phan Châu Trinh ra Côn Lôn (tức Côn Đảo – PV) bởi nhận thức rõ tầm ảnh hưởng của ông. Phan Châu Trinh điềm tĩnh chào đón thử thách thuộc các bè bạn mình, đông đảo ngón tay quen dùng cây bút lông tỉnh bơ cầm búa đập đá, tỉnh bơ ngâm ngợi: “Những kẻ vá trời lúc lỡ bước/ gian nan chi kể bài toán con con”.

Sau khi được thả trước thời hạn nhờ can thiệp của Hội Nhân quyền Pháp, bị quản ngại thúc làm việc Mỹ Tho, Phan Châu Trinh di chuyển để được đưa sang Pháp, mục đích không quanh đó việc liên tục học hỏi dòng hay, cái new để tiếp tục công cuộc “Khai dân trí – Chấn dân khí – Hậu dân sinh”. Sau 14 năm sống xứ người, ông lại về bên say mê tiếp tục cuộc duy tân.

Hơn 80 năm sau, bà Phan Thị Minh (tức Lê Thị Kinh), cháu ngoại của ông, đang hai lần thanh lịch Pháp, ăn ngủ sống thư khố, viên Lưu trữ giang sơn để sao lục, dịch thuật hàng vạn trang tứ liệu bao gồm thư thảo luận giữa nhà vắt quyền Pháp cùng Đông Dương về Phan Châu Trinh, những report của mật thám Pháp được giao theo gần kề từng buổi giao lưu của ông và bạn bè, bằng hữu từng ngày, từng giờ, những bản thảo nhưng mà mật thám đã mang được…

Bà Phan Thị Minh (Lê Thị Kinh), con cháu ngoại cố kỉnh Phan, hơn 20 năm sưu tầm tứ liệu, nghiên cứu và phân tích về Phan Châu Trinh. Bà hiện sống tại nhà lưu niệm Phan Châu Trinh sống Đà Nẵng – Ảnh: từ bỏ Trung

Tại bên lưu niệm Phan Châu Trinh sinh sống Đà Nẵng đầy hồ hết báu vật bởi giấy ấy, bà Minh run run xúc đụng kể: “Khi tôi 1 tuổi, được người mẹ bồng vào tp sài thành thăm ông ngoại (bà Minh là nhỏ bà Phan Thị Châu Liên, đàn bà lớn của vậy Phan – PV).

Ấy là đông đảo ngày sau cùng của gắng Phan, cũng là hầu hết ngày ít ỏi mẹ tôi được gần phụ thân mình. Cả đời ráng bôn ba hoạt động khiến các con gái gần như phệ lên vào cảnh ko cha…

Tôi được cha mẹ giao lại những bản thảo mà cụ Phan đã có theo bên bạn khi ông ra Bắc, vào Nam, lịch sự Pháp, và đến lượt cha mẹ tôi khổ công gìn giữ: làm sao rang gạo chống ẩm, rang hồ tiêu phòng mối, cho vào chum sành chôn giấu mỗi khi chạy bom đạn… hợp tác vào phân tích cụ độ tuổi 70, các thông tin khiến cho tôi nên rớt nước mắt”.

Quả là mong rớt nước đôi mắt khi phát âm những báo cáo của mật thám: việc chấm sửa ảnh kiếm không đủ chi phí, Phan Châu Trinh dọn sang chỗ khác để tiết kiệm tiền mướn nhà; Phan Châu Trinh nhỏ nặng không được sức đi làm sau khi nghe tới tin con trai mất…

Và những kết luận khách quan lại đượm phần kính nể của Sở mật vụ Pháp: “Phải công bằng mà thừa nhận cuộc sống thường ngày của Phan Châu Trinh là đáng yêu trọng. Y mang niềm tin dân tộc rất to lớn mà y không hề giấu giếm với những đồng bào y ở chỗ này và cả với những người Pháp…”.

Xem thêm: Giá Trị Của Hàng Hóa Được Thực Hiện Khi Nào ? Giá Trị Của Hàng Hóa Được Thực Hiện Khi

14 năm ngơi nghỉ Pháp, trang bị lộn với cuộc mưu sinh, với rất nhiều mùa ướp đông lạnh giá cảm thấy không được thức ăn, sưởi ấm, với ngôn ngữ và văn hóa truyền thống xa lạ, với quan điểm chính trị khác biệt của những người dân cùng yêu thương nước, với đa số mất mát, gian khổ riêng tư…

Hôm ấy ông sẽ chỉ ra: rất cần được thay cơ chế quân trị bằng dân trị. “Dân trị có nghĩa là pháp trị. Quyền lợi và nghĩa vụ và nhiệm vụ của mỗi cá nhân trong nước, ngẫu nhiên người thao tác nhà nước hay người thường đều có pháp lý lẽ chỉ định rõ ràng, không không giống gì là đã có đường gạch men sẵn, cứ trong đường ấy nhưng mà đi, tự do bước tới từng nào cũng được, không có bất kì ai ngăn trở cả”.

Các nhân sĩ ở miền Trung, thủ đô nức lòng đợi Phan Châu Trinh ra diễn thuyết, tuy vậy rồi ông đang không vượt qua được số phận…